Jaarverslag stichting Verleden in Zicht over 2024

Voor afgestanen en binnenlands geadopteerden was 2024 een teleurstellend jaar omdat de overgang van de afstand- en adoptiedossiers tegen de beloftes niet tot volledige openheid heeft geleid. Voor veel afgestanen zijn de dossiers van levensbelang. Informatie deels achterhouden door dezelfde overheid die deze tragische periode heeft mogelijk gemaakt en uitgevoerd voelt niet alleen onrechtvaardig maar ook cynisch. Het aantal afgestanen dat rond hun 60e jaar nog steeds niet alles weet, en vaak moet raden naar namen van familieleden en redenen van de afstand en adoptie en adoptie, is groot. De verhalen over de bejegening door Fiom, Raad voor Kinderbescherming en sinds dit jaar het nationaal Archief doet denken aan de abjecte sfeer die rondom toeslagen en ‘Groningen’ hangt. Gelukkig is de 2e Kamer het met ViZ hierover eens dat alle informatie toegankelijk moet zijn.

Podcast Afgestaan

In het tweede seizoen publiceerde ViZ 7 afleveringen van de podcast Afgestaan. Naast afgestanen kwamen ook afstandsmoeders aan het woord. Het aantal mensen dat de podcast beluisterd is op alle platforms verdriedubbeld. In totaal zijn de afleveringen opgeteld meer dan 300.000 keer gedownload. In 2024 groeide de aandacht voor afstand en adoptie en dit was heel goed merkbaar in de belangstelling voor de podcast, om mee te werken aan een aflevering waarvoor we vaak worden benaderd en om naar te luisteren. De feedback van mensen binnen en buiten de doelgroep is hartverwarmend.

Website ViZ

ViZ gebruikt de website om de mensen buiten de directe doelgroep van afgestanen te informeren over activiteiten, nieuws en wat in de media is te lezen. Het aantal mensen dat de website bezoekt is meer dan verdubbeld in 2024. De podcast en het nieuws zorgen voor de meeste bezoekers.

Zoekwijzer en onze Wiki

ViZ ondersteunt mensen met informatie en in rechtstreekse contacten met het zoeken naar informatie over hun achtergrond. In 2024 hebben we een Wiki toegevoegd waar afgestanen kunnen lezen wat in hun kindertehuis is gebeurd. Ook kunnen ze zelf informatie zoals foto’s en verhalen hieraan toevoegen.

Ontmoetingsdag

In 2024 organiseerde ViZ een ontmoetingsdag in Zeist waar meer mensen dan ooit op af zijn gekomen. Vanuit de achterban is er veel vraag naar een nieuwe ontmoetingsdag en het ligt in de bedoeling die in het voorjaar van 2025 te organiseren rondom de publicatie van het rapport van Commissie de Winter en in het najaar van 2025.

Commissie de Winter

In 2024 heeft het bestuur van ViZ overlegd met enkele leden van de commissie. Deze overleggen werden sterk gestuurd vanuit de voorzitter van de commissie. Het bleek erg lastig vragen te stellen, het was een monoloog en onze punten werden nooit serieus opgepakt. Zo heeft ViZ geprobeerd de enquête in het onderzoek beter af te stemmen op de achterban. Ook de vreemde en onwetenschappelijke zoektocht vanuit de Commissie naar ‘moeders die blij zijn met afstand/ vrijwillig afstand gedaan hebben’ stelden we aan de kaak. In onze ogen lijkt het contact met de Commissie meer bedoeld om aan een voorafgaande eis van het ministerie te voldoen dan om onze expertise te horen. Verder benoemde De Winter de bijeenkomsten steeds als ‘informeel’ wat wij toch echt anders zagen en benoemd hebben bij De Winter. ViZ wil niet dat het straks in het rapport wordt genoemd als een gesprekspartner in het onderzoek terwijl de commissie helemaal niks deed met onze inzichten. Bovendien bleek in de gesprekken dat de voorzitter van de commissie een vooroordeel leek te hebben door ongevraagd met regelmaat te benoemen dat ‘adopties ook wel succesvol waren’. Het bestuur van ViZ houdt het hart vast over de uitkomsten van het onderzoek met dit soort opmerkingen vooraf.

Nationaal Archief

In juni 2024 was het zo ver en konden afgestanen hun dossier van de Raad voor de Kinderbescherming opvragen in het Nationaal Archief (NA). Hierover had het bestuur veel overleg met het NA. Naarmate de start dichterbij kwam merkten we in de gesprekken een groeiende terughoudendheid en steeds meer slagen om de arm. In een bijeenkomst met veel mensen van VIZ en NA werd duidelijk dat het NA helemaal geen openheid zou geven. In tegendeel, ieder dossier zou vooraf doorgevlooid worden op informatie die moest worden achtergehouden. Dit was de grootste koude douche die ViiZ in het bestaan heeft gehad. Alle inspanning, gesprekken en input bleken water naar de zee te zijn geweest. Bovendien was het resultaat hemeltergend voor de achterban van afgestanen. Nadat ViZ via nota bene een Woo-verzoek het interne protocol van het NA over inzage had bemachtigd werd de volle omvang van de ramp duidelijk. Toen we hierover in gesprek met het NA over wilden plannen werd dat door het NA afgewezen.

ViZ heeft toen een persbericht verstuurd met daarin uitleg van de ontstane wanorde. Veel nieuwsmedia namen contact op en plaatsen hierover berichten. Ook vanuit de 2e Kamer leidde dit tot extra aandacht.

Tweede Kamer

Na de grote deceptie met het NA zocht ViZ samen met de stichting Aran, voor buitenlands geadopteerden, contact met leden van de 2e kamerfracties. In overleg met leden van de SP en VVD is toen een motie opgesteld om wel volledige inzage te geven. Tot onze grote vreugde stemden 145 van de kamerleden hierin mee in. Het CDA stemde tegen maar navraag leerden dat ze een fout bij het stemmen hadden gemaakt, ze waren eigenlijk voor. Naast deze opsteker was er nog een grote winst: de 2e kamer stemde in met een motie om buitenlandse adoptie te stoppen. Niet direct een aangelegen punt van ViZ maar we hebben heel veel sympathie voor Aran en hebben mee-gelobbyd om het verbod te krijgen. We zijn nu nog in gesprek met Aran en anderen om de 500 kinderen die in de ‘pijplijn’ zitten ook te behoeden voor de adoptiehel.

Woo-verzoeken

De informatie uit de Woo-verzoeken is alleen nog van het NA binnen. Ze hebben een lelijke streek uitgehaald met de inzage voor afgestanen maar we kregen kregen wel al een aantal documenten. Ze hebben niet volledig aan ons verzoek voldaan. Wij hebben inmiddels een beroepsprocedure gestart. Uit de tot heden verkregen stukken bleek dat het ministerie van JenV van meet af aan immense druk uit heeft geoefend om het NA geen volledige openheid te laten geven. Bij de wisseling van de wacht van rijksarchivaris ging het NA na jarenlang de poot stijf te hebben gehouden, toch nog door de pomp met de desastreuze gevolgen die we nu elke dag ervaren. ViZ heeft het ministerie meerdere keren opgeroepen een brief aan het NA te sturen met het verzoek om hierop terug te komen maar dat is niet gedaan.

Samenwerking met DNA, Stichting Aran en Stichting Donorkinderen

De stichting De Nederlandse Afstandsmoeders is gericht op dezelfde periode en mensen als VIZ en we komen elkaar veel tegen bij overleg. De doelen van ViZ en DNA zijn grotendeels congruent en in 2024 hebben we veel overlegd. Samen proberen we Fiom, NA en ministerie meer naar onze belangen te laten luisteren.

Met Aran voor buitenlds geadopteerden is de overlap schijnbaar wat kleiner maar op het belangrijke punt van de inzage in dossiers is die er wel degelijk. Ook de samenwerking in de politiek en in de pers was vruchtbaar in 2024.

Met Stichting Donorkinderen hebben we de levenslange zoektocht naar informatie over en contact met familie gemeen.

Fiom

Naast het debacle met NA was er een soortgelijke ervaring met Fiom met wie ViZ samen met DNA al jaren in overleg is. Fiom is opgebouwd uit de organisaties die de afstand en adoptie in de jaren 60 en 70 mogelijk hebben gemaakt en hebben uitgevoerd. Ze zetten de moeders destijds onder onmenselijke druk om hun kind af te staan. Zij boden een gemakkelijke uitweg voor de ouders van de zwangere meisjes. Hierdoor is Fiom de opvolger van de daders van afstand en adoptie. Het maakt ze net als de Raad voor de Kinderbescherming tot een daderorganisatie. ViZ vroegen om een paar dingen: overdracht van de dossiers naar het NA zodat afgestanen ineens hun dossier in kunnen zien en een excuus met optie tot schadevergoeding. Nou, er kwam een beledigende excuusbrief, die de meeste betrokkenen niet bereikte maar vooral ingegeven leek om schade te beperken zonder maar enige verantwoordelijkheid te nemen. ViZ heeft aangegeven niet langer in de zinloze overleggen met Fiom tijd te stoppen totdat ze echt verantwoordelijkheid nemen.

Ook blijft ViZ zich krachtig uitspreken tegen een ‘expertisecentrum binnenlandse afstand en adoptie’ omdat we van vele interlandelijk geadopteerden en hun belangenorganisaties gehoorde hebben welke rampzalige gevolgen INEA,  heeft voor hun strijd om op te komen voor de basale rechten van individueel geadopteerden. Geadopteerden die opkomen voor hun persoonlijke rechten zoals naamswijzigingen, terugdraaien adoptie, procedures bij misstanden adopties, psychosociale hulp worden door INEA alleen doorverwezen er is geen financiële ondersteuning. Geadopteerden staan er uiteindelijk alleen voor.